rodzaje lamp|historia lamp|lampy elektryczne|oświetlenie definicje
Lampa elektryczna - rodzaj sztucznego źródła światła, w których światło wytwarzane jest w wyniku przepływu prądu. Lampy te charakteryzują się bardzo dużą skutecznością świetlną, możliwością wytwarzania bardzo dużych strumieni świetlnych, a także łatwością oraz bezpieczeństwem eksploatacji. Żarówka (lampa żarowa) to lampa elektryczna, w której elementem świecącym jest przewód (żarnik) rozgrzany do wysokiej temperatury na skutek przepływu prądu. Aby nie nastąpiło utlenienie żarnika, jest on umieszczany w bańce szklanej, wewnątrz której panuje próżnia lub jest ona wypełniana mieszaniną gazów obojętnych. W początkowym okresie rozwoju żarówek żarnik był wykonywany z grafitu, a obecnie wolframu. Wynalazł ją Joseph Wilson Swan. Lampa halogenowa to rodzaj elektrycznego źródła światła. Jest to żarówka gazowana z żarnikiem wolframowym, wypełniona gazem szlachetnym z niewielką ilością halogenu (fluorowca, np. jodu), który regeneruje żarnik przeciwdziałając jego rozpylaniu, a tym samym ciemnieniu bańki od strony wewnętrznej. Żarówka LED - Źródło światła oparte o diody elektroluminescencyjne, umieszczone w obudowie pozwalającej umieścić je w oprawie oświetleniowej przeznaczonej dla żarówek.Proste konstrukcje, służące głównie jako kontrolki przeznaczone do zastępowania miniaturowych żaróweczek w tablicach synoptycznych lub samochodowych tablicach rozdzielczych, zawierają tylko diodę LED w dowolnym kolorze oraz rezystor, pracują przy napięciach 6-24V. Żarówki LED - służące do oświetlania posiadają cokół E14 lub E27, który pozwala umieścić je w oprawie dla żarówki 230V; niskie napięcie konieczne do zasilania diod LED, białych lub "ciepło białych" Warm White, jest w nich wytwarzane za pomocą przetwornicy impulsowej. Pewną popularnością cieszy się pomysł zastąpienia żaróweczki w miniaturowej latarce białą diodą LED: Ponieważ biała dioda, aby emitować światło potrzebuje prądu stałego o napięciu około 4V, aby zasilać ją ze standardowego ogniwa 1,5V należy zbudować miniaturową przetwornicę impulsową. Układ można zmontować tak, że mieści się całkowicie w cokole zużytej żarówki, co pozwala zastosować żarówkę LED bez żadnych zmian w konstrukcji latarki. Do podstawowych zalet żarówki LED w porównaniu ze zwykłą żarówką należy znacznie większa trwałość, poza tym szerszy zakres napięć roboczych, większa sprawność, znacznie mniejsze nagrzewanie, brak zależności temperatury barwowej światła od napięcia zasilającego, a w przypadku kontrolek, dodatkowo możliwość uzyskania dowolnego koloru świecenia bez użycia barwnych filtrów. Lampa ksenonowa, (nazywana niekiedy błędnie żarnikiem lub palnikiem) - rodzaj lampy wyładowczej wykorzystywanej jako źródło światła w elektronicznych lampach błyskowych i stroboskopach. Zasada działania tej lampy, opiera się, tak jak w innych lampach wyładowczych, na zjawisku przepływu prądu przez zjonizowany gaz (ksenon wykorzystywany jest ze względu na białą barwę świecenia) zamknięty w szklanej rurce wywoływanego impulsem wysokiego napięcia (kilkanaście lub kilkadziesiąt kilowoltów) przykładanym do elektrod. Jonizacja gazu przez znajdującą się w bezpośredniej bliskości elektrodę zapłonową powoduje, że pomiędzy obiema pozostałymi elektrodami podłączonymi do naładowanego do około 500 V kondensatora przepływa prąd rozładowujący kondensator, co łączy się z intensywnym świeceniem wewnątrz rurki. Wyzwala się przy tym kilkadziesiąt dżuli energii, zgromadzonej w kondensatorze, a całe zjawisko trwa około milisekundy. Po rozładowaniu kondensatora przepływ prądu zanika, a wraz z nim świecenie gazu. Po ponownym naładowaniu kondensatora podanie kolejnego impulsu na elektrodę zapłonową wyzwala kolejny błysk. Zjawisko to można powtarzać wiele tysięcy razy z identycznym skutkiem. Lampa metalohalogenkowa ? lampa wyładowcza w której światło powstaje dzięki wyładowaniu elektrycznemu w mieszaninie par rtęci, argonu oraz halogenków metali (niekiedy również innych gazów szlachetnych oraz bromu lub jodu). Gazy te są pod wysokim ciśnieniem - lampa jest wysokoprężna. Składa się z ceramicznego lub kwarcowego jarznika oraz zewnętrznej bańki szklanej, która może być pokryta powłoką rozpraszającą światło i zatrzymuje promieniowanie UV. Do działania lampy metalohalogenkowej potrzebny jest specjalny układ zapłonowy. Lampy te charakteryzują się wysoką skutecznością świetlną (65-115 lm/W podobną jak lampy sodowe), długą żywotnością (od 7500 do 20 000 godzin) oraz dobrym oddawaniem barw - wskaźnik CRI powyżej 80 (przy czym można uzyskać temperaturę barwową od 3000K do 20 000K w zależności od zastosowanej mieszaniny), dlatego stosuje się je zarówno w oświetleniu wewnętrznym (np. w sklepach, zakładach przemysłowych, halach sportowych), jak i zewnętrznym zwłaszcza do iluminacji obiektów architektonicznych, oświetlania stacji benzynowych oraz plakatów reklamowych - billboardów. Mają również zastosowanie w akwarystyce szczególnie morskiej. Ze względu na szerokie zastosowanie dostępne są lampy o wielu mocach oraz rodzajach trzonków np. G8.5, G12, RX7S, E27, E40. (pot. sodówka, Wysokoprężna Lampa Sodowa - WLS) - lampa wyładowcza, w której środowiskiem wyładowczym są pary sodu. Ze względu na ciśnienie par sodu w jarzniku dzielone są na nisko- i wysokoprężne. Dają charakterystyczne pomarańczowe światło. Pierwsze lampy sodowe skonstruowano w 1935 roku. Obecnie są powszechnie stosowane w oświetleniu zewnętrznym i uprawie roślin. Ze względu na oszczędność energii i mniejszą zawartość toksycznej rtęci praktycznie zastąpiły stosowane wcześniej lampy rtęciowe.
Halogen tworzy związek chemiczny z wolframem (parami wolframu w bańce i na ściankach bańki), związek ten krąży wraz z gazem w bańce w temperaturze panującej blisko żarnika rozpada się na wolfram i jod. W rezultacie tej reakcji następuje przenoszenie cząstek wyparowanego wolframu z bańki na żarnik. Proces ten nazywa się halogenowym cyklem regeneracyjnym. Występowanie tego cyklu pozwala zwiększyć temperaturę żarnika do około 3200 K, zatem żarówki halogenowe cechują się wyższymi skutecznościami świetlnymi w porównaniu do zwykłych lamp żarowych (do 18 lumenów/wat). Podane temperatury pracy żarnika odnoszą się do standardowych lamp dla których przewidziano średni czas pracy 1000 godzin. Czasami, w sytuacjach gdy wymagane jest uzyskanie światła bardziej zbliżonego do światła dziennego, stosuje się żarówki pracujące z wyższą temperaturą żarnika, trwałość tych lamp jest znacznie niższa.
Zaletą lamp halogenowych są niewielkie rozmiary, brak konieczności stosowania układów zapłonowych, szybki zapłon, niewielkie straty strumienia świetlnego w okresie eksploatacji oraz wysoki poziom wskaźnika oddawania barw. Wadą jest niewielka skuteczność i trwałość w porównaniu do lamp wyładowczych czy diod LED.
Do wad należą: wciąż wysoka cena (stan na rok 2007 - choć porównując czas pracy, żarówka LED jest de facto tańsza), skomplikowana konstrukcja, szczególnie w wypadku zintegrowanej przetwornicy impulsowej. Ponadto, konstrukcje pracujące przy niskich napięciach, przeznaczone są wyłącznie do pracy z prądem stałym i to o określonej polaryzacji. Barwa światła żarówek tzw. białych ciepłych jest lekko oliwkowa (3000-3300K), co powoduje, że kolor skóry człowieka jest odbierany jako nieprzyjemny ("trupi"). Żarówki białe zimne (6500K) nie nadają się natomiast praktycznie do oświetlania pomieszczeń mieszkalnych, bo ich niebieskawe światło jest zwyczajnie nieakceptowalne dla większości ludzi. Poza tym żarówki LED 230V zwykle mocno migocą z częstotliwością sieci energetycznej (50Hz w Polsce), co męczy wzrok i powoduje efekt stroboskopowy poruszających się w ich świetle przedmiotów.
