rodzaje lamp|historia lamp|lampy elektryczne|oświetlenie definicje
OŚWIETLENIE.Fizycznie oświetlenie to wielkość fotometryczna określająca jasność powierzchni, na którą pada promieniowanie świetlne (natężenie światła). Technicznie oświetlenie to padanie światła na dany obiekt; nazwy oświetlenie używa się potocznie również w odniesieniu do instalacji oświetleniowej. Jakość o świetlenia wpływa na warunki widzenia przedmiotów (w pomieszczeniach roboczych także m.in. na higienę i bezpieczeństwo pracy); w związku z tym zadaniem techniki oświetleniowej jest dostosowywanie natężenia, kierunku i rozkładu oświetlenia do wymogów fizjologii wzroku. Oświetlenie dzieli się najogólniej na naturalne, pochodzące od naturalnych źródeł światła (Słońca, Księżyca, gwiazd), oraz sztuczne, związane ze sztucznymi źródłami światła, np. lampami elektrycznymi, gazowymi, naftowymi. W przypadku naturalnego oświetlenia wnętrz stosuje się najczęściej oświetlenie boczne, przy którym światło dochodzi do pomieszczeń przez okna, niekiedy zaś dodatkowo oświetlenie górne, uzyskiwane za pośrednictwem świetlików dachowych (w pawilonach, halach fabrycznych, dworcowych, targowych itp.). W przypadku sztucznego oświetlenia wnętrz, w zależności od rodzaju - oprawy oświetleniowej rozróżnia się: 1. Oświetlenie bezpośrednie - 90 - 100% strumienia świetlnego pada bezpośrednio na oświetlaną powierzchnię ((pozostała część - przez odbicie); 2. Oświetlenie przeważnie bezpośrednie - 60 - 90% strumienia pada bezpośrednio; 3. oświetlenie miesane - 40-60% 4. Oświetlenie przeważnie pośrednie - 10 - 40 %; 5. Oświetlenie pośrednie - 0 - 10% (90-100% strumienia pada na oświetlaną powierzchnię po odbiciu się od ścian i sufitu). Oświetlenie bezpośrednie charakteryzuje powstawanie na ogół ostrych i głębokich cieni, powodujących szybkie męczenie wzroku; w porównaniu z oświetleniem pośrednim (o cieniach i półcieniach zamazanych) wykazuje ono jednak znacznie większą sprawność (stosunek strumienia użytecznego do strumienia źródła). W zależności od lokalizacji źródła światła rozróżnia się oświetlenie ogólne, równomiernie rozłożone w całym pomieszczeniu, oraz oświetlenie miejscowe, przy którym oświetlany jest głównie określony obszar pomieszczenia, np. stanowisko robocze. W celu zmniejszenia nierównomierności rozkładu natężeń oświetlenia powstającej przy oświetleniu miejscowym (niekorzystnej dla wzroku), oświetlenie miejscowe stosuje się z reguły łącznie z oświetleniem ogólnym (tzw. mieszanym). Zasady prawidłowego oświetlenia powinny uwzględniać nie tylko wymagania użytkowe, lecz także estetyczne; mają one szczególne znaczenie w przypadku oświetlenia dzieł sztuki, sal widowiskowych, scen itp. Stosuje się wówczas specjalne rodzaje oświetlenia., np. naświetlanie (oświetlenie iluminacyjne za pomocą projektorów) podświetlenie (oświetlenie oddolne, np. horyzontu scenicznego). Oświetlenie - Historia. Najstarszym źródłem oświetlenia sztucznego było ognisko, rozpalone w jaskini przez człowieka pierwotnego - głownie w celu odstraszania dzikich zwierząt i wytwarzania ciepła. Po opanowaniu umiejętności wytwarzania narzędzi do obróbki drewna człowiek pierwotny zaczął używać tzw. łuczyw (rozłupanych smolnych gałęzi drzew iglastych); do wyroby łuczyw zaczęto stosować korzenie drzew i karpinę - zawierające większą ilość żywicy (dające jaśniejszy płomień). Łuczywa znajdowały szerokie zastosowanie w starożytnym Egipcie, Grecji i Rzymie, przetrwały w stanie niemal nie zmienionym do okresu średniowiecza, a na wielu wsiach węgierskich, bułgarskich czy rosyjskich były w użyciu jeszcze u schyłku XIX w. Około 1000 p.n.e w Egipcie wprowadzono kaganek. W V w. p.n.e. wynaleziono w Chinach świecę woskową. Również w Rzymie świece takie, używane do oświetlenia wnętrz, znane były w I w. p.n.e. Do oświetlenia zewnętrznego używano pochodni (drewniane kije owinięte na końcu pasmami włókien roślinnych, które nasycano olejem i zalewano woskiem). W X w. n.e. zaczęto wytwarzać świece łojowe (tzw. łojówki). Ok. 1820 pojawiły się świece stearynowe, a ok. 1860 - cerezynowe i parafinowe. W 1798 dokonano w W. Brytanii pierwszych prób zastosowania do oświetlenia gazu węglowego (gaz miejski); już 1818 Londyn miał ponad 50 tys. lamp gazowych. W 1853 I. Łukasiewicz zbudował prototyp lampy naftowej. W 1878 wprowadzono oświetlenie elektryczne łukowe (Petersburg), a w 1882 oświetlenie elektro- żarowe (Nowy Jork). Na przełomie XIX i XX w. pojawiło się oświetlenie acetylenowe (tzw. karbidówki, dające bardzo jasny płomień); ze względu na niebezpieczeństwo wybuchu mieszanki acetylenowo - powietrznej nie znalazło ono jednak szerszego zastosowania. W XX w. rozpowszechniają się tzw. zimne źródła światła - lampy fluorescencyjne (od ok. 1937) i wyładowcze. Źródło - Technika świetlna. Poradnik, Warszawa; W.W. Mieszków, I.I. Sokołow "Kurs oswietlitielnoj tiechniki, izd. 4, Moskwa; Lighting Handbook, New York, Eclairage public, Paris; R. Borchert, E. Neumann Licht und Beleuchtung, Aufl. 2, Leipzig
